Europa w wyścigu atomowym XXI wieku

Niedawno, bo 10 marca 2026 r., Komisja Europejska opublikowała strategię rozwoju i wdrażania małych reaktorów modułowych (SMR) w Europie. Sympatycy SMR liczą, że nie jest to kolejny dokument polityczny zbierający kurz, lecz sygnał rozpoczęcia globalnego wyścigu, którego stawką jest energetyczna przyszłość kontynentu.

Europejska Strategia dotycząca SMR obejmuje trzy kluczowe filary:

1. Budowę łańcuchów dostaw w UE (współpraca europejska),
2. Mobilizację inwestycji oraz finansowanie sektora,
3. Uproszczenie i ujednolicenie regulacji – celem jest harmonizacja przepisów między państwami UE, aby technologia mogła być wdrażana szybko i bez zbędnych barier administracyjnych.
   

Mały reaktor, wielka rewolucja

SMR (Small Modular Reactors) to reaktory jądrowe zaprojektowane tak, by były mniejsze od tradycyjnych odpowiedników i w pełni modułowe – ich komponenty mogą być wytwarzane w fabrykach i transportowane do miejsca montażu.

Wyróżnia się trzy główne typy:

1. lekkowodne małe reaktory modułowe (LWR – SMR, ang. Light Water Reactor), opracowywane na bazie istniejących technologii,
2. zaawansowane reaktory modułowe (AMR) IV generacji z nowymi chłodziwami i paliwami,
3. mikroreaktory, które wytwarzają zazwyczaj mniej niż 10 MW energii elektrycznej, mają długie cykle wymiany paliwa i mogą być transportowane.

Szacuje się, że do 2050 r. moc SMR w UE może wynieść od 17 do 53 GW – zarówno w produkcji energii elektrycznej, jak i ciepła, wodoru czy paliw syntetycznych.

Jakie są przewagi SMR?

Fundament ich przewagi to m.in. szybszy czas budowy, niższe koszty, elastyczne zastosowania, niewielki obszar zajęty przez elektrownię oraz elastyczność w produkcji energii (współpraca ze źródłami odnawialnymi).

SMR mogą również zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne i autonomię energetyczną UE poprzez zmniejszenie zależności od paliw kopalnych, a jednocześnie uzupełniać inne źródła energii, w szczególności odnawialne.

Atom nie tylko do produkcji prądu

To właśnie różnorodność zastosowań sprawia, że SMR są szczególnie atrakcyjne:
• Ogrzewanie i chłodzenie pochłaniają 50% energii końcowej w UE, z czego 75% pochodzi wciąż z paliw kopalnych – tymczasem nowoczesne sieci ciepłownicze są już kompatybilne z niskociśnieniowymi SMR.
• Centra danych zużywają obecnie ok. 70 TWh rocznie w Europie, a do 2030 r. wartość ta może wzrosnąć do 115 TWh – SMR są idealnym rozwiązaniem dla hiperskokowych centrów AI. Pytanie pozostaje, czy komputery kwantowe (kolejna rewolucja po AI) będą potrzebowały równie dużo, a może mniej energii co centra AI?
• SMR mogą również bezpośrednio dekarbonizować przemysł chemiczny, stalowy, rafineryjny, morski oraz obronny.

Świat już działa — Europa musi nadążyć

W grudniu 2025 r. USA przyznały 900 mln USD dotacji na pierwsze wdrożenia SMR oraz ok. 450 mln USD na wsparcie procedur licencyjnych. Kanada inwestuje łącznie ponad 3 mld CAD w budowę pierwszego krajowego SMR, a Wielka Brytania uruchomiła fundusz (Advanced Nuclear Fund) o wartości 385 mln GBP. Pierwsze reaktory tego typu działają już w Chinach i Rosji.

W obliczu globalnego wyścigu na rynku SMR UE powinna podjąć pilne działania, by zachować konkurencyjność i utrzymać pozycję lidera.

Kluczowe wyzwania

Powodzenie tego przedsięwzięcia zależy od dostępu do kapitału, łączenia wiedzy, infrastruktury i zasobów przez różne podmioty, ujednolicenia ram regulacyjnych w państwach członkowskich, skrócenia czasu trwania procedur wydawania zezwoleń, standaryzacji modeli, przyjęcia podejścia flotowego oraz rozwoju silnych łańcuchów dostaw.

Plan działania – konkretne kroki, konkretne pieniądze

Pierwszym warunkiem sukcesu jest uruchomienie pierwszych instalacji SMR jak najszybciej – nie później niż na początku lat 30. XXI wieku.

W ramach finansowania:
• Komisja rozważy zwiększenie środków w ramach InvestEU o dodatkowe 200 mln EUR do 2028 r., aby wesprzeć wdrożenie pierwszych komercyjnych jednostek innowacyjnych technologii jądrowych.
• W 2024 r. uruchomiono pięć projektów badawczych Euratomu o wartości 30 mln EUR, a kolejne 15 mln EUR zostanie przeznaczone na badania w ramach programu Euratomu na lata 2026–2027.

Jak wygląda obecnie wdrażanie SMR w Polsce?
• KGHM Polska Miedź – jeden z największych polskich eksporterów oraz przemysłowych odbiorców energii elektrycznej – współpracuje z NuScale Power nad wdrożeniem technologii SMR do zasilania procesów przemysłowych.
• Orlen Synthos Green Energy (OSGE) pracuje nad wdrożeniem reaktorów BWRX-300 firmy GE Vernova Hitachi Nuclear Energy.

Wylanie pierwszych fundamentów pod SMR w Polsce planowane jest na 2028 r.

Jeden wyścig, wspólne bieganie

SMR należy uznać za wspólny europejski projekt przemysłowy – fragmentaryczne podejście oznaczałoby powielanie wysiłków, wyższe koszty jednostkowe oraz podważenie zaufania inwestorów.

Od lutego 2024 r. europejski sojusz przemysłowy na rzecz SMR zrzesza prawie 400 organizacji – przedsiębiorstwa, instytuty badawcze, organy rządowe i NGO – z jasnym celem: pierwsze SMR w UE na początku lat 30. XXI wieku.

SMR mogą w znacznym stopniu przyczynić się do uczynienia UE pierwszą klimatycznie neutralną gospodarką świata – przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego, przystępnych cen energii i konkurencyjności przemysłu.

Pytanie nie brzmi „czy”, lecz „jak szybko”.