Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym po nowelizacji z 7 lipca 2023 r. wprowadziła plan ogólny jako nowy akt prawa miejscowego, który zastąpi studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Jego główną cechą jest wiążący charakter – ustalenia planu ogólnego są podstawą do tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (MPZP) oraz wydawania decyzji o warunkach zabudowy.

Jakie znaczenie ma ten dokument w procedurze rozwoju typowej elektrowni wytwarzającej energię ze źródeł odnawialnych? Przede wszystkim tak duża zmiana w oczywisty sposób stwarza różnego rodzaju ryzyko w skali kraju. Już samo nowelizowanie nowelizacji, czyli przedłużenie terminu na sporządzanie planów ogólnych (z 31 grudnia 2025 r. na 30 czerwca 2026 r.), pokazuje, że nie ma mowy o płynnym przejściu do nowego systemu planistycznego. W Polsce funkcjonuje 2479 gmin i trudno aby wszystkie one podołały ustanowieniu planów ogólnych w tak krótkim czasie. W październiku 2025 r., a więc na długo przed terminem 30 czerwca 2026 r., na szczeblu Ministerstwa Infrastruktury mówiło się już oficjalnie o kolejnym przedłużeniu tego terminu. Termin wydłużono do końca sierpnia 2026 r. Tuż przed końcem miesiąca zaledwie 20% gmin przyjęło odpowiednie uchwały. Bez planów ogólnych lokowanie nowych inwestycji, tym tych z zakresu odnawialnych źródeł energii, będzie mocno ograniczone.

Gmina w planie ogólnym zostanie podzielona na rozłączne (niepokrywające się wzajemnie) strefy planistyczne. Ustawa określa 13 typów takich stref, a gmina nie będzie mogła określić innych stref planistycznych aniżeli te określone w ustawie. Jednocześnie w planie ogólnym można wyznaczyć jedną albo wiele stref tego samego rodzaju. Strefy tego samego rodzaju mogą się różnić pod względem profilu funkcjonalnego i wskaźników urbanistycznych.

Na niższym szczeblu aktów normatywnych tj. w stosownym rozporządzeniu ministerialnym, znajdujemy charakterystyki tych 13 typów stref. Obecnie rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 8 grudnia 2023 r. w sprawie m. in. projektu planu ogólnego gminy doprecyzowuje na przykład, że w strefach otwartych oraz w strefach produkcji rolniczej usytuować będzie można elektrownie wiatrowe i wodne. Dla biogazowni, oprócz dwóch powyższych stref, właściwa będzie także strefa wielofunkcyjna z zabudową zagrodową. Natomiast elektrownie słoneczne korzystać mogą ze stref handlu wielkopowierzchniowego, stref usługowych, stref otwartych i produkcji rolniczej. Wszystkie typy elektrowni stanowią elementy profilu dodatkowego danej strefy, a więc są dopuszczalne a nie obowiązkowe. Warto zauważyć, że strefy produkcji rolniczej to tereny bez możliwości lokalizacji budynków mieszkalnych zarówno w zabudowie zagrodowej jak i mieszkaniowej. Dlatego ich dodatkowym przeznaczeniem może być sytuowanie szeregu typów elektrowni.

Podział na strefy będzie fundamentem do formułowania ustaleń planu ogólnego. Wnioskiem jednak z obecnych przepisów, zwłaszcza na szczeblu ministerialnym, jest dość duże ograniczenia dla lokowania energetyki ze źródeł odnawialnych. Warto choćby dodać, że największą dopuszczalnością planistyczną mogą się cieszyć tereny ogrodów działkowych, które mogą być sytuowane w każdym z 13 typów stref i to nawet w strefach cmentarzy i komunikacji.

Należy pamiętać, że plan ogólny obejmuje całą gminę, natomiast zmiana planu ogólnego może obejmować część obszaru gminy. W niedalekiej przyszłości to zapewne właśnie zmiana planu ogólnego otwierać będzie procedury prowadzące do budowy instalacji OZE. Oczywiście wciąż należy pamiętać o wyjątkach dotyczących niewielkich instalacji lub instalacji OZE na budynkach (bez względu na ich moc), które montować można zawsze, jeżeli tylko MPZP wyraźnie tego nie zabrania.