Prawo atomowe a pozycja dostawcy i podwykonawcy – czego wymaga od Ciebie ustawa

Wejście do łańcucha dostaw elektrowni jądrowej to nie tylko szansa na kontrakt – to przyjęcie na siebie bardzo konkretnych obowiązków prawnych, niezależnie od tego, na którym szczeblu łańcucha się znajdujesz. Wyjaśniamy, jak działa system odpowiedzialności i co oznacza dla Twojej firmy.

Odpowiedzialność skupia się na licencjobiorcy – ale obejmuje cały łańcuch

Fundamentem systemu jest zasada, że za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych odpowiada kierownik jednostki organizacyjnej (w praktyce: zarząd) posiadającej zezwolenie na wykonywanie działalności związanej z narażeniem, polegającej na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego.

Jednostka organizacyjna – to podmiot (spółka, przedsiębiorca), który uzyskuje od Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki („PAA) zezwolenie na wykonywanie działalności jądrowej (licencjobiorca). W projekcie polskiej elektrowni jądrowej EJ1 tą jednostką organizacyjną jest – na obecnym etapie – spółka Polskie Elektrownie Jądrowe sp. z o.o. (PEJ), będąca inwestorem i przyszłym operatorem. W przyszłości, szczególnie jeśli projekty typu SMR będą bardziej popularne, może to być np. KGHM Polska Miedź lub Orlen Synthos Green Energy.

Co szczególnie istotne dla uczestników łańcucha dostaw – odpowiedzialność ta obejmuje także odpowiedzialność kierownika jednostki organizacyjnej za działania podwykonawców oraz dostawców mogące mieć wpływ na dotyczący obiektu jądrowego stan bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej lub zabezpieczeń materiałów jądrowych. Odpowiedzialność ta ma przy tym charakter ciągły: ustaje dopiero z dniem zatwierdzenia przez Prezesa Agencji raportu z likwidacji obiektu jądrowego.

Prawo atomowe nie pozwala zatem licencjobiorcy „przekazać" odpowiedzialności regulacyjnej w dół łańcucha dostaw. Niezależnie od rozbudowania struktury podwykonawczej, regulator – Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) – zawsze „patrzy" na inwestora i operatora. Ryzyko naruszenia wymogów bezpieczeństwa przez podwykonawcę prawnie obciąża licencjobiorcę.

Własne obowiązki każdego uczestnika – odpowiedzialność „warstwowa"

Niezależnie od obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej, obowiązek spełnienia wymagań bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych spoczywa także na innych uczestnikach procesu inwestycyjnego, odpowiednio do zakresu ich zadań. Oznacza to odpowiedzialność „warstwową": licencjobiorca jest centralnym adresatem wymagań regulatora, lecz pozostali uczestnicy inwestycji – generalny wykonawca, projektanci, producenci komponentów – niosą własne, równoległe obowiązki wynikające bezpośrednio z Prawa atomowego. Dostawca komponentu sklasyfikowanego jako istotny ze względu na bezpieczeństwo nie może zasłaniać się wyłącznie wymaganiami umownymi zleceniodawcy.

Wymagania wobec dostawców i podwykonawców: zasoby kadrowe i systemy jakości

Kierownik jednostki organizacyjnej zapewnia, że podwykonawcy i dostawcy, których działania mogą mieć wpływ na stan bezpieczeństwa, utrzymują zasoby kadrowe odpowiednie do realizacji tych działań. Licencjobiorca jest zobligowany nie tylko do selekcji dostawców i podwykonawców według kryteriów jakościowych na etapie zakontraktowania, ale też do bieżącego monitorowania, czy zasoby kadrowe łańcucha dostaw są utrzymywane przez cały okres realizacji i eksploatacji (elektrownie jądrowe projektuje się na 60–80 lat pracy). Zmiana kluczowych specjalistów po stronie dostawcy może stanowić problem wymagający interwencji ze strony inwestora.

Wykonawcy oraz dostawcy systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego, a także wykonawcy prac wykonywanych przy budowie i wyposażeniu obiektu jądrowego, muszą posiadać wdrożone odpowiednie systemy jakości prowadzonych prac.

Nie każdy dostawca podlega tym samym rygorom – klasyfikacja bezpieczeństwa

Dla każdego systemu oraz elementu konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego, mającego istotne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną, w tym dla oprogramowania sterowania i kontroli, określa się klasę bezpieczeństwa – w zależności od stopnia, w jakim te systemy oraz elementy wpływają na bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną obiektu jądrowego.

Dostawcy komponentów klasy wyższej (safety-class) podlegają znacznie bardziej rygorystycznym wymaganiom jakościowym, audytowym i kontrolnym niż dostawcy komponentów niezwiązanych z bezpieczeństwem. Wejście do tego segmentu łańcucha dostaw wymaga często wieloletnich przygotowań i nakładów na systemy zarządzania jakością – typowo zgodność z normami Nuclear Quality Assurance, takimi jak ASME NQA-1 lub równoważnymi standardami IAEA.

Kwalifikacje pracowników – wymogi ustawowe

Do pracy przy materiale jądrowym, źródle promieniowania jonizującego, odpadach promieniotwórczych lub wypalonym paliwie jądrowym, a także do pracy w obiekcie jądrowym, można dopuścić pracownika, który posiada odpowiednią do stanowiska pracy znajomość wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz niezbędne umiejętności w zakresie określonym przez programy szkoleń.

W przypadku elektrowni jądrowej szkolenia przewidują wykonywanie czynności roboczych na symulatorach rzeczywistych urządzeń jądrowych takiej elektrowni. Kierownik jednostki organizacyjnej powołuje komisję do spraw kontroli kwalifikacji zawodowych pracowników, która w drodze egzaminu sprawdza wiedzę pracowników nabytą w trakcie szkolenia; do pracy nie może zostać dopuszczona osoba, która uzyskała negatywny wynik egzaminu.

Na stanowiskach o szczególnym znaczeniu – w jednostce organizacyjnej na stanowisku mającym istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w ramach określonej specjalności – może być zatrudniona wyłącznie osoba posiadająca uprawnienia nadane przez Prezesa Agencji.

***

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wszelkie decyzje biznesowe i prawne w zakresie uczestnictwa w projektach jądrowych powinny być poprzedzone uzyskaniem specjalistycznej opinii prawnej uwzględniającej indywidualną sytuację podmiotu.

Kancelaria pozostaje do Państwa dyspozycji w zakresie doradztwa prawnego dotyczącego uczestnictwa w projekcie elektrowni jądrowej w Polsce – zarówno na etapie analizy możliwości wejścia do łańcucha dostaw, jak i negocjacji i przygotowania umów z inwestorem, generalnym wykonawcą lub dalszymi podwykonawcami.